Het project De literaire canon in de klas werd ontwikkeld om een antwoord te bieden op de stijgende nood aan geschikt dynamisch lesmateriaal voor de leeftijdsgroep die het volgens de PISA-resultaten steeds moeilijker heeft met begrijpend lezen en leesmotivatie, namelijk de leerlingen uit de tweede en derde graad van het secundair onderwijs in de doorstroom-, dubbele en arbeidsmarktgerichte finaliteit. De website bij het project werd gelanceerd in het kader van het Vlaamse Leesoffensief en is de educatieve tegenhanger van de literaire canon die de KANTL om de vijf jaar publiceert.

In 2015 stelde een onafhankelijke commissie in opdracht van de KANTL een eerste Canon van de Nederlandstalige Literatuur samen – een lijst van 50 essentiële werken uit de Nederlandstalige literatuur. Die lijst werd in 2020 en in 2025 geüpdatet. Een van de voornaamste doelstellingen van die canon is handvaten bieden voor het onderwijs. In een eerste projectfase, onder de naam ‘De Samenlezing’, werden leermiddelen ontwikkeld rond canonieke werken die geselecteerd werden op basis van hun leesbaarheid, duidelijke verhaallijn en thematische relevantie voor jongeren. Daarbij werd telkens gekozen voor een toegankelijke, maar inhoudelijk rijke bewerking: geen vereenvoudiging, wel een volwaardige tekst die leerlingen intensief laat kennismaken met kwalitatief Nederlands.

De keuze voor fragmenten of hertalingen is zorgvuldig afgewogen in overleg met experten binnen en buiten de Academie, een adviescommissie van leerkrachten en de auteurs van de leermiddelen. In sommige gevallen spelen ook rechtenkwesties met uitgevers of erven een rol, waardoor een volledige opname niet mogelijk is. Waar voor fragmenten wordt gekozen, gaat het telkens om substantiële, representatieve delen die de inhoudelijke kern én de stilistische eigenheid van het werk vatten. Hertalingen worden ingezet om drempels te verlagen, zonder afbreuk te doen aan de rijkdom van de oorspronkelijke tekst. Zo blijft de essentie van het canonwerk behouden, terwijl het tegelijk toegankelijk wordt voor een hedendaags publiek.

Voorlezen verlaagt leesdrempels en maakt literatuur toegankelijk voor álle leerlingen, ongeacht leesniveau, concentratie of thuistaal. Vooral voor leerlingen met een talige achterstand biedt voorlezen op school kansen die zij elders niet altijd krijgen. Onderzoek toont aan dat interactieve voorleesmomenten woordenschat, lees- en luisterbegrip versterken, ook bij oudere leerlingen en bij leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften. Taalleerders pikken het meest op van blootstelling aan diverse rijke teksten die ze begrijpen. Jongeren die méér rijke teksten lezen en beluisteren, zien hun taalvaardigheid groeien. Klassikaal lezen en samen spreken over teksten maakt literatuur opnieuw sociaal, zichtbaar en betekenisvol: voorlezen bevordert betrokkenheid, empathie, concentratie en leesplezier, en creëert rust en verbondenheid in de klas. Het is een eenvoudige maar bijzonder effectieve werkvorm die lezen opnieuw een centrale plaats geeft in het onderwijs.

Dat mag, maar het is niet noodzakelijk om de teksten samen te kunnen beleven. Het hele proces vraagt weinig voorbereiding van de leerkracht, en nog minder van de leerling. Met deze aanpak daag je de klas uit om als groep betekenis te geven aan het verhaal dat jullie samen gelezen hebben. Er is daarbij geen enkele interpretatie die primeert op de andere, ook niet die van de leerkracht. De leerkracht kan wel een belangrijke rol spelen als voorlezer; pauzes, intonatie, vertragingen en versnellingen, stemmetjes en andere trucjes geven de leerlingen een duidelijker beeld van hoe een tekst gestructureerd is, hoe stijl wordt ingezet om effecten te creëren, en hoe een ervaren lezer een tekst bekijkt. Om leerkrachten hierbij te ondersteunen ontwikkelden we in samenwerking met professioneel vertelster en oud-leerkracht Evi Rosiers een audiovisuele spoedcursus voorlezen voor leerkrachten. Die zoomt in op aspecten als intonatie, frasering, pauzes, oogcontact, tempo, enzovoort.

Dit project is in belangrijke mate geïnspireerd door de leesdidactiek van Aidan Chambers, die het belang benadrukt van samen praten over gelezen teksten: betekenis ontstaat in dialoog, en door te verwoorden wat we lezen, ontdekken we wat we denken. Daarnaast sluit de methodiek aan bij het Vlaamse SamenLezen, verspreid door het Lezerscollectief en gebaseerd op het werk van Jane Davis (The Reader Organisation). Ook daar staat gedeeld lezen centraal als motor voor betrokkenheid, reflectie en gesprek. De literaire in de klas combineert deze benaderingen in een schoolcontext: literatuur als toegangspoort tot betekenisvolle gesprekken over complexe onderwerpen.

Deze aanpak vertrekt niet van samenvattingen, auteursinformatie of toetsbare analyse, maar van de tekst zelf en de gezamenlijke leeservaring. In plaats van literatuur te behandelen als leerstof die moet worden overgedragen, staat het samen lezen en bespreken van (delen van) een volledig werk centraal. Dat betekent niet dat klassieke leerdoelen verdwijnen: veel aandacht gaat nog steeds naar plot, interpretatie en moreel inzicht, maar ook naar structuur, stijl en context. Alleen groeien die inzichten uit dialoog en betrokkenheid. Zo wordt literatuur minder een object van studie en meer een gedeelde ervaring die taalvaardigheid, inzicht en leesmotivatie versterkt.

De leermiddelen sluiten nauw aan bij de eindtermen Nederlands voor de tweede en derde graad in alle finaliteiten (doorstroom, dubbele finaliteit en arbeidsmarkt). Door het gezamenlijke lezen en bespreken van rijke literaire teksten oefenen leerlingen geïntegreerd lees-, luister-, spreek- en schrijfvaardigheid, woordenschatontwikkeling, taalbeschouwing en literaire competentie. Ze leren hoofdgedachten bepalen, informatie selecteren en beoordelen, hun interpretatie verwoorden en in dialoog gaan over betekenis en relevantie. Daarnaast versterken de materialen cultureel bewustzijn, creativiteit en sociaal-relationele competenties. De aanpak biedt dus een werkvorm waarin een groot deel van de eindtermen samenkomt in één coherente leespraktijk.

Ja. De methodiek en leermiddelen werden voorgesteld en besproken in verschillende Vlaamse lerarenopleidingen (onder meer in educatieve masters, vakdidactiek en cultuurdidactiek aan de universiteiten en hogescholen). Ze werden gereviewd door studenten, ingezet tijdens stages en uitgetest in reële klascontexten. Uit die praktijkervaring blijkt dat het materiaal effectief uitnodigt tot gesprek over maatschappelijke en levensbeschouwelijke thema’s. Leerlingen worden gestimuleerd om op een dieper niveau na te denken over wat ze lezen, wat hun betrokkenheid en leesmotivatie merkbaar versterkt.

Ja, natuurlijk. Je kunt deze manier van werken inzetten voor elk kwalitatief verhalend medium – ook (kort)films, trouwens.

Ja. Waar mogelijk vermelden we bij elk leermiddel of het betreffende werk ook beschikbaar is in een alternatieve leesvorm, zoals een Daisy-luisterboek of braille-uitgave via de Luisterpuntbibliotheek, of een e-boekversie in cloudLibrary via CultuurConnect. Sommige leerlingen hebben baat bij auditieve ondersteuning, vergroting, vertraging of versnelling, braille of digitale leesfuncties zoals voorleessoftware. Door deze mogelijkheden zichtbaar te maken, willen we leesdrempels verder verlagen en deelname aan het gezamenlijke leesproces voor zoveel mogelijk leerlingen mogelijk maken. Verschillende toegangswegen tot dezelfde tekst kunnen de betrokkenheid vergroten en maken het mogelijk dat alle leerlingen volwaardig deelnemen aan het gesprek.

Ja, heel graag! Feedback van leerkrachten en leerlingen helpt ons om de leermiddelen te verbeteren en nog beter af te stemmen op de praktijk. Via dit formulier kun je alle opmerkingen, suggesties of ervaringen doorgeven. Deze input wordt zorgvuldig bekeken en verwerkt.

Zeker! De literaire canon in de klas staat open voor studenten en stagiairs die willen bijdragen aan de ontwikkeling of evaluatie van de leermiddelen. Dit kan door mee te werken aan nieuwe lespakketten, door bestaande materialen te testen in de klas of feedback te geven vanuit jouw perspectief als toekomstige leerkracht. Voor meer informatie over mogelijkheden, contactgegevens en procedures, kun je contact opnemen via dit formulier.

Door de open aard van de vragen en de inhoud van de verhalen leent het materiaal zich ook perfect voor andere schoolvakken of buitenschoolse activiteiten. De leermiddelen werden in eerste instantie opgesteld met een publiek van jongeren in het achterhoofd, maar ze zijn mooi en rijk genoeg om ook volwassenen leesplezier te brengen. Je kunt ze dus ook perfect samen lezen met jouw leesgroep, bijvoorbeeld.